Ramy prawne działalności sprawozdawców sądowych w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu

Słowa kluczowe: dziennikarz sprawozdawca, prawo do wizerunku, poufność informacji, odpowiedzialność za pomówienie, prawo do prywatności

Streszczenie

Celem pracy jest przedstawienie przez pryzmat orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka najważniejszych problemów, jakie pojawiły się w ostatnich latach na tle dziennikarskich sprawozdań z przebiegu rozpraw sądowych. Metody badań: w zakresie analizy tekstów normatywnych i wywodów Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wykorzystano całą paletę metod prawniczych, wśród nich metodę egzegezy tekstu prawnego i prawniczego według wskazań koncepcji derywacyjnej, czemu towarzyszyła analiza lingwistyczna, w ujęciu zarówno topiczno-retorycznym, jak i proceduralnym. Konieczne było odniesienie się do hermeneutyki prawniczej jako metody wyjaśniania tekstu. Wykorzystano także metodę leksykalną oraz, w mniejszym stopniu, metodę porównawczą, pozwalającą na przedstawienie głębokich aksjologicznych źródeł systemu prawnego. Pomocną okazała się również analiza instytucjonalno-prawna. Wyniki i wnioski: przeprowadzone badania dowodzą, że obowiązki, jakie spoczywają na dziennikarzach pełniących funkcję sprawozdawców sądowych, są niezwykle poważne, a z ich istnienia oraz uwarunkowań, w jakich one funkcjonują, świat dziennikarski – jak się wydaje – nie do końca zdaje sobie sprawę. Odnosi się to w szczególności do publikacji fotografii i wizerunków zarówno oskarżonych, jak i innych osób, których dotyczy postępowanie sądowe, ponadto do publikacji dokumentów, zdjęć z akt sprawy, a także kwestii nagrań. Wartość poznawcza: przedstawione judykaty powinny uświadomić osobom pełniącym funkcję sprawozdawców z przebiegu procesów oraz tym, którzy dopiero podejmują się tej roli, jakim wyzwaniom przyjdzie im sprostać w trakcie wykonywania tej pracy.

Bibliografia

Decyzja ETPC z 10 maja 2016 r. w sprawie Salihu i inni przeciwko Szwecji, skarga nr 3328/15, LEX nr 2051140.

Decyzja ETPC z 15 września 2015 r. w sprawie H.Ł. przeciwko Polsce, skargi nr 14781/07, 39824/09, 41361/09 i 42875/09, LEX nr 1800233.

Decyzja ETPC z 20 lutego 2008 r. w sprawie Gęsina-Torres przeciwko Polsce, skarga nr 11915/15, LEX nr 2456376.

Decyzja ETPC z 13 marca 2012 r. w sprawie Axel Springer AG przeciwko Niemcom, skarga nr 44585/10, LEX nr 1130718.

Skarga do ETPC nr 51405/12, sprawa Axel Springer SE i RTL Television GmBH przeciwko Niemcom, LEX nr 2357467.

Wyrok ETPC z 1 lipca 2014 r. w sprawie A.B. przeciwko Szwecji, skarga nr 56925/08, LEX nr 1477251.

Wyrok ETPC z 19 czerwca 2012 r. w sprawie Kurier Zeitungsverlag und Druckerei GmbH przeciwko Austrii, skarga nr 1593/06, LEX nr 1169123.

Wyrok ETPC z 22 marca 2016 r. w sprawie Pinto Coelho przeciwko Portugalii, skarga nr 48718/11, LEX nr 2005706.

Wyrok ETPC z 24 lutego 2015 r. w sprawie Haldimann i inni przeciwko Szwajcarii, skarga nr 21830/09, LEX nr 1936099.

Wyrok ETPC z 25 lutego 2016 r. w sprawie Société de Conception de Presse et D’édition przeciwko Francji, skarga nr 4683/11, LEX nr 1982237.

Wyrok ETPC z 28 czerwca 2012 r. w sprawie Ressiot i inni przeciwko Francji, skarga nr 15054/07, LEX nr 1169405.

Wyrok ETPC (Wielka Izba) z 29 marca 2016 r. w sprawie Bédat przeciwko Szwajcarii, skarga nr 56925/08, LEX nr 2008832.

Wyrok ETPC (Wielka Izba) z 21 stycznia 1999 r. w sprawie Fressoz i Roire przeciwko Francji, skarga nr 29183/95, LEX nr 77231.

Wyrok ETPC z 2 czerwca 2015 r. w sprawie Erla Hlynsdottir przeciwko Islandii, skarga nr 54145/10, LEX nr 1711636.

Wyrok z 28 czerwca 2012 r. w sprawie Ressiot i inni przeciwko Francji, skarga nr 15054/07, LEX nr 1169405.

Daniluk, P. (2010). Konstytucyjność braku sądowej kontroli zezwolenia prokuratora na ujawnienie danych sądowych i wizerunku podejrzanego. Ius Novum, 3, 73–83.

Gajewska-Kraczkowska, H. (1993). O audiowizualnych rejestracjach rozprawy głównej – de lege ferenda. W S. Waltoś (Red.), Problemy kodyfikacji prawa karnego. Księga ku czci Profesora M. Cieślaka (s. 497–502). Kraków: Uniwersytet Jagielloński. Katedra Postępowania Karnego.

Gajewska-Kraczkowska, H. (1990). Tajność postępowania przygotowawczego a prawo do informacji o jego przebiegu. Studia Prawnicze, 3, 3–13.

Gęsicka, D.K., Świderska, M. (2018). Dopuszczalność publikacji danych osobowych i wizerunku lekarza, przeciwko któremu toczy się postępowanie przed sądem lekarskim. Glosa do wyroku SN z dnia 26 maja 2017 r., I CSK 588/16. Glosa nr 4.

Jarzęcka-Siwik, E. (2005). Ograniczenie dostępu do informacji publicznej o przebiegu postępowania karnego. Prokuratura i Prawo, 3.

Kamiński, I.C. (2006). Swoboda wypowiedzi w orzeczeniach Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Kraków: Wolters Kluwer.

Kędzierska, M. (2007). »Śledztwo dziennikarskie« – wybrane zagadnienia. Prokuratura i Prawo, 4, 45–57.

Kolendowska-Matejczuk, M. (2012). Publikowanie w mediach danych osobowych i wizerunku osób, przeciwko którym toczy się postępowanie przygotowawcze pod kontrolą sądu. Zmiany w prawie prasowym. Palestra, 5–6, 93–100.

Komitet Ministrów Rady Europy. (2003). Zalecenie Rec(2003)13 Komitetu Ministrów dla państw członkowskich w sprawie informowania o postępowaniach karnych w mediach (przyjęte przez Komitet Ministrów 10 lipca 2003 r. podczas 848. posiedzenia zastępców ministrów). Pobrane 2 sierpnia 2020 z krrit.gov.pl/regulacje-prawne/rada-europy

Koper, R. (2007). Zakaz prasowej antycypacji rozstrzygnięć w sprawach karnych. Przegląd Sądowy, 3, 130–147.

Koper, R. (2005). Zakres obowiązywanie zakazu prasowej publikacji danych osobowych i wizerunku a proces karny. Cz. 1. Palestra, 7–8, 44–52.

Krajniak, O. (2004). Sprawozdanie prasowe ze sprawy karnej. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.

Księżak, P. (2017). Środki masowego przekazu – prawo prasowe – okresowość publikacji zamieszczanych w internecie – zakaz naruszania prywatności przez publikację danych osobowych i wizerunku świadków. Glosa do wyroku SN z dnia 28 października 2016 r., I CSK 695/15. Orzecznictwo Sądów Polskich, 12, 126.

Kulesza, J. (2010). Prowokacja dziennikarska – kontratyp czy mit? Państwo i Prawo, 2, 17–29.

Kulesza, J. (2019). Wolność wypowiedzi a tzw. prowokacja dziennikarska. Glosa do postanowienia ETPC z dnia 20 lutego 2018 r., 11915/15. Europejski Przegląd Sądowy, 8, 40–44.

Mamak, K. (2013). O niecelowości anonimizacji oskarżonych w sprawach karnych. Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych, 3, 71–82.

Morgała, D. (2013). Ujawnienie danych osobowych i wizerunku sprawcy przestępstwa. Prokuratura i Prawo, 3, 78–94.

Morgała, D. (2014). Zezwolenie na ujawnienie wizerunku osoby, przeciwko której toczy się postępowanie przygotowawczej lub sądowe. Przegląd Sądowy, 2, 106–119.

Nowicki, M.A. (2005). Fressoz i Roire przeciwko Francji, wyrok ETPC z dnia 21 stycznia 1999 r., skarga nr 29183/95. W M.A. Nowicki, Nowy Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór orzeczeń 1999-2004 (s. 958–964). Warszawa: Biuro Informacji Rady Europy; Kraków: Zakamycze.

Nowicki, M.A. (2013). Kurier Zeitungsverlag und Druckerei GmbH przeciwko Austrii, wyrok ETPC z dnia 19 czerwca 2012 r., skarga nr 1593/06. W M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór orzeczeń 2012 (s. 273–276). Warszawa: Wolters Kluwer.

Rajkowska, M. (2019). Ochrona wizerunku i nazwiska osoby oskarżonej w polskim prawie prasowym. Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego, 3, 204–210.

Rodak, B. (2015). Glosa do wyroku ETPC z dnia 2 czerwca 2015 r., 54145/10. LEX/el., Wolters Kluwer. Pobrane z sip.lex.pl/komentarze-i-publikacje/glosy/glosa-do-wyroku-etpc-z-dnia-2-czerwca-2015-r-54145-10-386153255

Sadomski, J. (2003). Naruszenie dóbr osobistych przez media. Warszawa: Instytut Wymiaru Sprawiedliwości.

Siostrzonek-Sergiel, A. (2017). Udział przedstawicieli mediów w jawnej rozprawie a prawo do prywatności pokrzywdzonego. Palestra, 11, 56–66.

Sobczak, J. (2006). Dylematy sprawozdawczości sądowej. W D. Kala (Red.), Wymiar sprawiedliwości a media. Jawność życia publicznego a prawo do informacji (s. 63–68). Bydgoszcz: Zrzeszenie Prawników Polskich.

Sobczak, J. (2007a). Dziennikarstwo śledcze i prowokacja dziennikarska. W M. Szpunar (Red.), Media a polityka (s. 55–74). Rzeszów: Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania.

Sobczak, J. (2008). Dziennikarz – sprawozdawca sądowy. Dylematy i zasadzki. W B. Godlewska-Michalak (Red.), Media i sądy pro bono et malo. Wzajemne relacje w służbie demokratycznego państwa prawa. Warszawa, 13 czerwca 2008 roku. Materiały pokonferencyjne (s. 16–42). Warszawa: Krajowa Rada Sądownictwa.

Sobczak, J. (2000). Dziennikarz – sprawozdawca sądowy. Prawa i obowiązki. Warszawa: PWN.

Sobczak, J. (2007b). Pułapki prawnicze i językowe sprawozdawczości sądowej. W D. Wadowski (Red.), Kultura – Media – Społeczeństwo. Księga jubileuszowa ku czci Ojca Profesora Leona Dyczewskiego OFMConv (s. 729–742). Lublin: Wydawnictwo KUL.

Sobczak, J. (2007c). Swoboda wypowiedzi w orzecznictwie Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Cz. 1. Ius Novum, 2–3, 5–38.

Spurek, S. (2017). Dostęp do akt postępowania przygotowawczego na podstawie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych. Palestra, 7–8, 27–33.

Stanowska, M. (2001). Udostępnianie dziennikarzom akt sądowych i prokuratorskich. Przegląd Sądowy, 10, 69–79.

Stefański, R.A. (2009). Publikacja wizerunku sprawcy przestępstwa de lege lata i de le ferenda. W Ł. Pohl (Red.), Aktualne problemy prawa karnego. Księga pamiątkowa z okazji Jubileuszu 70. urodzin Profesora Andrzeja J. Szwarca (s. 565–576). Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Stocka, K. (2002). Zasada domniemania niewinności w postępowaniu karnym a środki masowego przekazu. Nowa kodyfikacja prawa karnego, LVI, 171–197.

Waltoś, S. (2007). Domniemanie niewinności w świecie mediów. W I. Nowikowski (Red.), Problemy stosowania prawa sądowego. Księga ofiarowana Profesorowi Edwardowi Skrętowiczowi (s. 473–483). Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Warecka, K. (2014a). A.B. przeciwko Szwajcarii – wyrok ETPC z dnia 1 lipca 2014 r., skarga nr 56925/08. LEX/el., Wolters Kluwer. Pobrane z sip.lex.pl/komentarze-i-publikacje/omowienia/a-b-przeciwko-szwajcarii-wyrok-etpc-z-dnia-1-lipca-2014-r-skarga-151197021

Warecka, K. (2014b). Strasburg: losowy wybór dziennikarzy wpuszczonych na salę rozpraw nie ogranicza wolności wypowiedzi. Axel Springer AG przeciwko Niemcom – decyzja ETPC z dnia 13 marca 2012 r., skarga nr 44585/10. LEX/el., Wolters Kluwer. Pobrane z sip.lex.pl/komentarze-i-publikacje/omowienia/strasburg-losowy-wybor-dziennikarzy-wpuszczonych-na-sale-rozpraw-151184040

Warecka, K. (2016). Strasburg: nakaz zaczernienia zdjęcia torturowanego zgodny z Konwencją. Société de Conception de Presse et d’Édition przeciwko Francji – wyrok ETPC z dnia 25 lutego 2016 r., skarga nr 4683/11. LEX/el., Wolters Kluwer, sip.lex.pl/#/publication/151280213

Warecka, K. (2014c). Strasburg: zadośćuczynienie za ujawnienie tożsamości dziecka zgodne z Konwencją. Kurier Zeitungsverlag und Druckerei GmbH (nr 2) przeciwko Austrii i Krone Verlag GmbH przeciwko Austrii – wyrok ETPC z dnia 19 czerwca 2012 r., skargi nr 1593/06 i 27306/07. LEX/el., Wolters Kluwer, sip.lex.pl/#/publication/151185324

Warecka, K. (2017). Strasburg: zakaz publikacji wizerunku oskarżonego nie narusza dziennikarskiej wolności wypowiedzi. Axel Springer SE i RTL Television GmBH przeciwko Niemcom – wyrok ETPC z dnia 21 września 2017 r., skarga nr 51405/12. LEX/el., Wolters Kluwer, sip.lex.pl/#/publication/151320339

Zimna, M. (2012). Zakaz publikowania wizerunku oskarżonego. Ius Novum, 1, 30–38.

Opublikowane
2020-11-11
Jak cytować
KakarekoK., & SobczakJ. (2020). Ramy prawne działalności sprawozdawców sądowych w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Studia Medioznawcze, 21(4), 798-807. https://doi.org/10.33077/uw.24511617.ms.2020.4.321
Dział
Artykuły