Swojscy inni na portalach regionalnych „Gazety Wyborczej” – analiza nagłówków dotyczących Ukraińców z lat 2015–2019

Słowa kluczowe: analiza zawartości, nagłówek, tytuł, Ukraińcy, wizerunek

Streszczenie

Cel: zasadniczym celem badań było sprawdzenie, czy w obrębie serwisów regionalnych jednej grupy medialnej (Agory SA) narracja na temat Ukraińców jest spójna, czy też dostrzec można w niej jakieś odmienności. Metody badań: podstawę metodologiczną stanowiła analiza zawartości, która objęła nagłówki zapowiadające teksty o Ukraińcach w dwóch portalach regionalnych „Gazety Wyborczej” – www.wroclaw.wyborcza.pl oraz www.rzeszow.wyborcza.pl – w latach 2015–2019. Zbadano zarówno aspekty formalne, m.in. długość nagłówków, sposób ich formułowania (relacje między twierdzeniami, pytaniami i wykrzyknieniami), jak i elementy treściowe, m.in. zasadnicze funkcje spełniane przez nagłówki, środki językowe, jakie się w nich pojawiają, oraz występowanie stereotypów. Wyniki i wnioski: uzyskane wyniki wskazują na wielowymiarowy wizerunek Ukraińców kształtowany przez regionalne serwisy „Gazety Wyborczej”. Między serwisami podkarpackim i dolnośląskim dostrzeżono wyraźne różnice, przede wszystkim w samej ekspozycji tematu (wyższej na Podkarpaciu) oraz w waloryzacji Ukraińców i Polaków, wzmacnianej przywoływanymi stereotypami. Podobny był natomiast rozkład funkcji nagłówków (dominacja funkcji ekspresywnej) oraz udział nagłówków, w których wzmiankowano o ważnej osobie lub instytucji. Autorzy tekstów korzystali również ze zbliżonych środków językowych (m.in. kolokwializmów, kontrastowych zestawień, pytań retorycznych). Zakodowane w nagłówkach medialne wizerunki Ukraińców na Dolnym Śląsku i Podkarpaciu, pomimo formalnych cech wspólnych, różnią się pod zasadniczym, treściowym względem, na co wpływa prawdopodobnie specyfika wydarzeń relacjonowanych przez dziennikarzy w każdym z tych regionów. Oryginalność i wartość poznawcza: przeprowadzona analiza wypełnia lukę w badaniach nad wizerunkiem Ukraińców w regionalnych internetowych portalach informacyjnych. Wskazanie podobieństw oraz różnic, występujących w nagłówkach jednej grupy medialnej w dwóch województwach, inspirować może do dalszych, bardziej obszernych badań dotyczących lidów oraz zasadniczej treści przekazów, kształtujących medialny obraz migrantów z Ukrainy w Polsce.

Bibliografia

Baran, D. (2016). Wizerunek Ukraińców na łamach wybranej polskiej prasy. Państwo i Społeczeństwo, 16(1), 97–116. Pobrane z https://www.panstwoispoleczenstwo.pl/numery/2016-1/panstwo-i-spoleczenstwo-2016-nr1-baran.pdf

Berelson, B. (1952). Content Analysis in Communication Research. Glencoe: Free Press.

Boguszewicz, T. (2010). Internautom wystarczają nagłówki. Pobrane 13 sierpnia 2021 r. z https://www.rp.pl/artykul/425945-Internautom-wystarczaja-naglowki.html

Borkowska, A. (2020). Językowy obraz Ukraińców w polskich dziennikach prasowych (analiza materiałów Narodowego Korpusu Języka Polskiego z lat 2005–2010). Acta Polono-Ruthenica, 25(3), 91–108. DOI: 10.31648/apr.5892.

Borkowski, T. (2018). Narracja. Nowa perspektywa w nauce? Horyzonty Wychowania, 17(42), 147–158. DOI: 10.17399/HW.2018.174211.

Chen, Y., Conroy, N.J., & Rubin, V.J. (2015). Misleading online content: recognizing clickbait as false news. In WMDD ‘15: Proceedings of the 2015 ACM on Workshop on Multimodal Deception Detection (pp. 15–19). New York, NY, USA: Association for Computing Machinery. DOI: 10.1145/2823465.2823467.

Chmielewska, I., Dobroczek, G., & Panuciak, A. (2018). Obywatele Ukrainy pracujący w Polsce – raport z badania. Warszawa: Departament Statystyki NBP. Pobrane 16 sierpnia 2021 r. z https://www.nbp.pl/aktualnosci/wiadomosci_2018/obywatele-Ukrainy-pracujacy-w-Polsce-raport.pdf

Cierpiał-Wolan, M. (Red.). (2013). Ludność w województwie podkarpackim. Stan i struktura demograficzno-społeczna. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011. Rzeszów: Urząd Statystyczny w Rzeszowie. Pobrane 28 kwietnia 2021 r. z https://stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/rzesz/ASSETS_ludnosc_NSP.pdf

Furman, W. (2006). Nagłówek. W W. Pisarek (Red.), Słownik terminologii medialnej (wyd. 1, s. 127). Kraków: Universitas.

Furman, W. (2006). Tytuł. W W. Pisarek (Red.), Słownik terminologii medialnej (wyd. 1, s. 225). Kraków: Universitas.

Gackowski, T. & Łączyński, M. (Red.). (2009). Metody badania wizerunku w mediach. Czym jest wizerunek. Jak i po co należy go badać. Warszawa: CeDeWu.

Grzymała-Kazłowska, A. (2007). Konstruowanie „innego”: wizerunki imigrantów w Polsce. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

Han, L., Sun, R., Gao, F., Zhou Y., & Jou, M. (2019). The effect of negative energy news on social trust and helping behavior. Computers in Human Behavior, 92, 128–138. DOI: 10.1016/j.chb.2018.11.012.

Ifantidou, E. (2009). Newspaper headlines and relevance: Ad hoc concepts in ad hoc contexts. Journal of Pragmatics, 4(41), 699–720. DOI: 10.1016/j.pragma.2008.10.016.

Jaroszewicz, M. (2018). Migracje z Ukrainy do Polski. Stabilizacja trendu.

Warszawa: Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia. Pobrane 28 kwietnia 2021 r. z https://www.osw.waw.pl/sites/default/files/Raport_PL_Migracje-z-Ukrainy_net.pdf

Jaroszewicz, M. & Małynowska, O. (2018). Najnowsza migracja z Ukrainy do Polski: (nie)stały fenomen? Warszawa: Fundacja im. Stefana Batorego. Pobrane 28 kwietnia 2021 r. z https://www.batory.org.pl/upload/files/Programy%20operacyjne/Forum%20Idei/Najnowsza%20migracja%20z%20Ukrainy.pdf

Konieczna-Sałamatin, J. (2015). Polacy i Ukraińcy – wzajemne postrzeganie w trudnych czasach. W T. Horbowski & P. Kosiewski (Red.), Polityka bezpieczeństwa. Polska. Ukraina (s. 137–153). Warszawa: Fundacja im. Stefana Batorego.

Kotowska, A. (2018). Stosunki polsko-ukraińskie w polskim dyskursie prasowym (1991–2008). Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Krippendorf, K. (2004). Content Analysis. Thousand Oaks: Sage.

Le, E. (2012). Gateways to the news: Headlines on Le Monde’s home page and front page. Discourse, Context & Media, 1(1), 32–44. DOI: 10.1016/j.dcm.2012.05.004.

Lisowska-Magdziarz, M. (2004). Analiza zawartości mediów. Przewodnik dla studentów: wersja 1.1. Kraków: Uniwersytet Jagielloński.

Lisowska-Magdziarz, M. (2019). Identyfikacja i analiza clickbaitów w informacyjnych tekstach dziennikarskich – rekonesans metodologiczny. W A. Hess, M. Nowina-Konopka, & W. Świerczyńska-Głownia (Red.), Dynamika przemian w mediach (s. 15–36). Kraków: Wydawnictwo ToC.

Liu, Z. (2005). Reading behavior in the digital environment: changes in reading behavior over the past ten years. Journal of Documentation, 61(6), 700–712. DOI: 10.1108/00220410510632040.

Lubicz Miszewski, M. (Red.). (2018). Imigranci z Ukrainy w Polsce: potrzeby i oczekiwania, reakcje społeczne, wyzwania dla bezpieczeństwa. Wrocław: Akademia Wojsk Lądowych imienia generała Tadeusza Kościuszki.

Majchrzyk, Ł. (2019). Udział przeglądarek internetowych w Polsce i na świecie (wrzesień 2019). Pobrane 13 sierpnia 2021 r. z https://mobirank.pl/2019/09/07/udzial-przegladarek-internetowych-w-polsce-i-na-swiecie-wrzesien-2019

Michalczyk, S. (2009). Uwagi o analizie zawartości mediów. Rocznik Prasoznawczy, 3, 95–109. Pobrane 28 kwietnia 2021 r. z https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Rocznik_Prasoznawczy/Rocznik_Prasoznawczy-r2009-t3/Rocznik_Prasoznawczy-r2009-t3-s95-109/Rocznik_Prasoznawczy-r2009-t3-s95-109.pdf

Neuendorf, K.A. (2002). The Content Analysis. Guidebook. London: Sage.

Obara, K. (2020, 2 stycznia). Większość Polaków czyta tylko nagłówki i kilka zdań tekstu w newsach. Więcej im się nie chce. Pobrane 13 sierpnia 2021 r. z https://pomorska.pl/wiekszosc-polakow-czyta-tylko-naglowki-i-kilka-zdan-tekstu-w-newsach-wiecej-im-sie-nie-chce/ar/c15-14692653

Piber-Dąbrowska, K. (2008). Stereotyp a logiczne wnioskowanie. Psychologia Społeczna, 32(7), 124–132. Pobrane z https://czasopismo.badania.net/wp-content/uploads/2008/03/Piber-Dabrowska_2008_2.pdf

Pisarek, W. (1983). Analiza zawartości prasy. Kraków: Ośrodek Badań Prasoznawczych.

Potyrała, A. (2015). W poszukiwaniu solidarności. Unia Europejska wobec kryzysu migracyjnego 2015. Przegląd Politologiczny, 4, 33–52. DOI: 10.14746/pp.2015.20.4.3.

Rozbicka, P. (2020). Inny w świecie Innego. Komunikacja / Adaptacja / Uchodźstwo. Wrocław: Oficyna Wydawnicza ATUT.

Rozbicka, R. (2018). Imigrant czy uchodźca? Wizerunek Ukraińców mieszkających w Polsce na podstawie tygodników opiniotwórczych: „Do Rzeczy”, „Newsweek Polska” i „Tygodnik Powszechny” w latach 2014-2016. W M. Lubicz Miszewski (Red.), Imigranci z Ukrainy w Polsce: potrzeby i oczekiwania, reakcje społeczne, wyzwania dla bezpieczeństwa (s. 43–59). Wrocław: Akademia Wojsk Lądowych imienia generała Tadeusza Kościuszki.

Sabik, M. & Hamerskij, O. (2020). Ukraińcy na Podkarpaciu. Krosno: Oficyna Wydawnicza Ruthenic Art.

Scott, K. (2021). You won’t believe what’s in this paper! Clickbait, relevance and the curiosity gap. Journal of Pragmatics, 175, 53–66. DOI: 10.1016/j.pragma.2020.12.023.

Skibińska, A. (2020). Stereotyp Ukraińca w polskiej elektronicznej prasie regionalnej. W M. Śliwa & M. Maciąg (Red.), Nauki społeczne jako przedmiot badań naukowych – ujęcie interdyscyplinarne (s. 7–23). Lublin: Wydawnictwo Naukowe TYGIEL.

Sójka-Masztalerz, H. (2004). Rusini czy Ukraińcy? Językowy obraz nacji ukraińskiej w prasie polskiej (1918-1939). Wrocław: Wrocławskie Towarzystwo Naukowe.

Szylko-Kwas, J. (2019). Fotografia jako wypowiedź dziennikarska – odmiany gatunkowe. Studia Medioznawcze, 20(1), 83–98. DOI: 10.33077/uw.24511617.ms.2019.1.99.

Torkington, K. & Ribeiro, F.P. (2019). ‘What are these people: migrants, immigrants, refugees?’: Migration related terminology and representations in Portuguese digital press headlines. Discourse, Context & Media, 27, 22–31. DOI: 10.1016/j.dcm.2018.03.002.

Tur, H. (2020, 19 kwietnia). Najlepsza przeglądarka 2020 roku? Której najlepiej używać? Testujemy! Pobrane 13 sierpnia 2021 r. z https://www.pcworld.pl/porada/Najlepsza-przegladarka-2020-roku-Ktorej-najlepiej-uzywac-Testujemy,420463.html

Tyma, P. (Red.). (2018). Raport. Mniejszość ukraińska i imigranci z Ukrainy w Polsce. Analiza dyskursu. Warszawa: Związek Ukraińców w Polsce.

Tyma, P. (Red.). (2019). Raport 2. Mniejszość ukraińska i imigranci z Ukrainy w Polsce. Analiza dyskursu. Warszawa: Związek Ukraińców w Polsce.

Wawryniuk, A. (2017). Migracja Ukraińców do Polski w latach 2007-2016. Podstawy prawne, przejawy i skutki tego zjawiska. Roczniki Nauk Prawnych, 26(3), 109–126. DOI: 10.18290/rnp.2017.27.3-6.

Wimmer, R.D. & Dominick, J. (2008). Mass media. Metody badań. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Wojtas, T. (2017, 4 maja). Serwisy gazet: Wyborcza.pl przed Fakt.pl, mocno w górę Rp.pl, w dół Wyborcza.biz, Przegladsportowy.pl i Dziennik.pl. Pobrane 28 kwietnia 2021 r. z https://www.wirtualnemedia.pl/artykul/serwisy-gazet-wyborcza-pl-przed-fakt-pl-mocno-w-gore-rp-pl-w-dol-wyborcza-biz-przegladsportowy-pl-i-dziennik-pl

Opublikowane
2021-08-16
Jak cytować
Skibińska, A. (2021). Swojscy inni na portalach regionalnych „Gazety Wyborczej” – analiza nagłówków dotyczących Ukraińców z lat 2015–2019. Studia Medioznawcze, 22(3), 1015-1027. https://doi.org/10.33077/uw.24511617.sm.2021.3.654
Dział
Artykuły