Reklama religijna w działaniach Kościoła katolickiego w Polsce na rzecz uchodźców ukraińskich

Słowa kluczowe: Caritas Polska, działalność charytatywna, Kościół katolicki, reklama religijna, uchodźcy, wojna na Ukrainie

Streszczenie

W wyniku inwazji Rosji na Ukrainę polską granicę przekroczyły setki tysięcy uciekinierów. Z pomocą Ukraińcom pospieszyło państwo, organizacje społeczne i pojedyncze osoby. W udzielanie zarówno materialnego, jak i duchowego wsparcia zaangażował się Kościół katolicki – zarówno instytucjonalny, w tym jego organizacje charytatywne, jak i wierni poszczególnych diecezji i parafii. Nośnikiem informacji o prowadzonych kampaniach na rzecz Ukrainy stały się m.in. plakaty i ulotki. Celem podjętego badania była analiza reklam religijnych wykorzystywanych w działaniach na rzecz uchodźców, ich typologii, kategorii nadawców i odbiorców, użytych środków perswazyjnych oraz modalności kompozycyjnej, a zwłaszcza kolorystyki i znaków ikonicznych. Metoda badawcza: w celu zbadania przekazu werbalnego komunikatów reklamowych posłużono się modelem komunikacji językowej Romana Jakobsona, oceny warstwy wizualnej dokonano przy pomocy metod interpretacyjnych Gillian Rose, a rodzaje reklam religijnych składających się na materiał badawczy zidentyfikowano na podstawie typologii zaproponowanej przez autora. Wyniki i wnioski: jak dowiodła analiza, na materiał empiryczny złożyły się dwa typy reklam religijnych: charytatywna i duszpasterska. Towarzyszyły one – odpowiednio – dwóm formom pomocy udzielanej uchodźcom: pomocy związanej z ochroną ich zdrowia i życia oraz pomocy w sferze duchowej. W języku werbalnym i niewerbalnym zdecydowanie przeważała funkcja informatywna. W warstwie wizualnej dominowały barwy narodowe obu krajów. Przekaz werbalny reklam był wzmacniany symbolami wizualnymi, znakami ikonicznymi o pozytywnych konotacjach, łatwymi do odkodowania w kulturze chrześcijańskiej. Wartość poznawcza: wyniki badania dowodzą, że w obliczu zagrożenia wartości ostatecznych, w sytuacji kryzysowej, reklama religijna może pełnić funkcję integracyjną jako forma komunikacji społecznej, rozumianej jako proces organizujący i stabilizujący życie społeczne.

Bibliografia

Amores, J.J., Arcila Calderón, C., & Blanco-Herrero, D. (2020). Evolution of negative visual frames of immigrants and refugees in the main media of Southern Europe. Profesional de la información, 29(6), 1–21. DOI: 10.3145/epi.2020.nov.24

Amores, J.J., Arcila Calderón, C., & Stanek, M. (2019). Visual frames of migrants and refugees in the main Western European media. Economics and Sociology, 12(3), 147–161. DOI: 10.14254/2071-789X.2019/12-3/10Banks, M. (2013). Materiały wizualne w badaniach jakościowych. Tłum. P. Tomanek. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Belim, C. (2020). Refugees and migrants in public campaigns: being a voice for the voiceless. Comunicação e Sociedade, 38, 79–105. DOI: 10.17231/comsoc.38(2020).2553

Bellander, T. (2022). Fleeing as an Activity of Waiting: Visual Representations of the World’s Refugee Situation on Médecins Sans Frontière Sweden’s Website. Journal of Refugee Studies, 35(1), 310–330. DOI: 10.1093/jrs/feab048

Chouliaraki, L., & Stolic, T. (2017). Rethinking media responsibility in the refugee ‘crisis’: a visual typology of European news. Media, Culture & Society, 39(8), 1162–1177. DOI: 10.1177/0163443717726163

Chouliaraki, L., & Stolic, T. (2019). Photojournalism as political encounter: western news photography in the 2015 migration ‘crisis’. Visual Communication, 18(3), 311–331. DOI: 10.1177/1470357219846381

Denisova, A. (2019). Internet Memes and Society: Social, Cultural, and Political Contexts. London: Routledge.

Derewienko, E. (2022, 24 kwietnia). Ilu uchodźców z Ukrainy jest w Polsce? Pobrane 28 lutego 2022 z https://300gospodarka.pl/news/uchodzcy-z-ukrainy-w-polsce-liczba

Dkhair, K., & Klochko, P. (2021). Zelensky’s Image in Russian and Ukrainian News: Presidential Campaign 2019 in Ukraine. Central European Journal of Communication, 14(1), 62–76. DOI: 10.51480/1899-5101.14.1(28).4

Doliński, D. (2000). Psychologia wpływu społecznego. Wrocław: Towarzystwo Przyjaciół Ossolineum.

Eça de Abreu, M., Laureano, R.M.S., Vinhas da Silva, R., & Dionísio, P. (2013, January). Drivers of Donations: Does Religiosity Make a Difference? SSRN Electronic Journal. DOI: 10.2139/ssrn.2380097

Eliade, M. (1999). Sacrum i profanum: o istocie religijności. Tłum. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Eliade, M. (2009). Traktat o historii religii. Tłum. J.W. Kowalski. Warszawa: Aletheia.

Fengler, S., Kreutler, M., Barlovac, B., Bastian, M., Bodrunova, S.S.,… Zguri, J. (2020). The Ukraine conflict and the European media: A comparative study of newspapers in 13 European countries. Journalism, 21(3), 399–422. DOI: 10.1177/1464884918774311

Fredheim, R., Howanitz, G., & Makhortykh, M. (2014). Scraping the Monumental: Stepan Bandera through the Lens of Quantitative Memory Studies. Digital Icons: Studies in Russian, Eurasian and Central European New Media, 12, 25–53. Retrieved on June 17, 2022, from https://www.researchgate.net/publication/325405616_Scraping_the_monumental_Stepan_Bandera_through_the_lens_of_quantitative_memory_studies

Gackowski, T., & Brylska, K. (2022). ‘Machiavellian Russia’ in the Crimean conflict: Clarification of strategic narratives analysis method. Journalism, 23(4), 773–788. DOI: 10.1177/1464884920928157

Grancea, I. (2015). Visual Arguments and Moral Causes in Charity Advertising: Ethical Considerations. Symposion, 2(2), 167–185. Retrieved on June 17, 2022, from https://philarchive.org/archive/GRAVAA-4

Grobel, K. (2022, 13 kwietnia). Raport Zymetria: „Postawy Polek i Polaków w sytuacji wojny w Ukrainie”. Pobrane 5 maja 2022 z https://38pr.prowly.com/185733-raport-zymetria-postawy-polek-i-polakow-w-sytuacji-wojny-w-ukrainie

Hansen, L., Adler-Nissen, R., & Andersen, K.E. (2021). The visual international politics of the European refugee crisis: Tragedy, humanitarianism, borders. Cooperation and Conflict, 56(4), 367–393. DOI: 10.1177/0010836721989363

Herbert, D. (2011). Theorizing Religion and Media in Contemporary Societies: An Account of Religious ‘Publicization’. European Journal of Cultural Studies, 14/6, 626–648.

Hodalska, M. (2018). #Humanity washed ashore. Visual metaphors and emotions in social media. Zeszyty Prasoznawcze, 2, 209–223. DOI: 10.4467/22996362PZ.18.015.9110

Jakobson, R. (1960). Poetyka w świetle językoznawstwa. Pamiętnik Literacki, 2, 431–473.

Komunikat Rady Konferencji Episkopatu Polski ds. Migracji, Turystyki i Pielgrzymek ws. pomocy uchodźcom z Ukrainy. (2022, 18 marca). Pobrane 5 maja 2022 z https://ordynariat.wp.mil.pl/pl/articleswiadomosci-marzec-2022/komunikat-rady-konferencji-episkopatu-polski-ds-migracji-turystyki-i-pielgrzymek-ws-pomocy-uchodzcom-z-ukrainy

Korczak, J. (2017). Poglądy na temat imigrantów formułowane przez użytkowników portalu sadistic.pl. W B. Pasamoni & U. Markowska-Manista (Red.), Kryzys migracyjny. Perspektywa społeczno-kulturowa, t. 1 (s. 68–91). Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.

Kościół w Polsce. Raport. (2021). Warszawa: Katolicka Agencja Informacyjna. Pobrane 3 maja 2021 z https://www.ekai.pl/wp-content/uploads/2021/04/KAI_Raport_Kosciol-_w_Polsce_2021_2.pdf

Kościuch, J. (1983). Kwestionariusz Wartości Miltona Rokeacha. Studia Philosophiae Christianae, 19(1), 224–231.

Krok, D. (2006). Dwutorowe modele perswazji w analizie przekazu religijno-moralnego. Studia Psychologica, 6, 81–99.

Krok, D. (2007). Psychologiczna analiza perswazji w przekazie informacji religijno-moralnych. Roczniki Psychologiczne, 10(1), 88–92. Pobrane 4 maja 2022 z http://www.kul.pl/files/1024/Roczniki_Psychologiczne/2007/1/RPsych_10_2007_nr_1_071-092_Krok.pdf

Kula, W. (1963). Problemy i metody historii gospodarczej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Lalewicz, J. (1973). Krytyka teorii funkcji mowy Bühlera-Jakobsona. Teksty, 6, 6–33.

Makhortykh, M., & Sydorova, M. (2017). Social media and visual framing of the conflict in Eastern Ukraine. Media, War & Conflict, 10(3), 359–381. DOI: 10.1177/1750635217702539

Martikainen, J., & Sakki, I. (2021). Visual (de)humanization: construction of Otherness in newspaper photographs of the refugee crisis. Ethnic and Racial Studies, 44(16), 236–266. DOI: 10.1080/01419870.2021.1965178

Matuszewska, A. (2013). Oddziaływanie reklam społecznych a system wartości jej odbiorców. Zeszyty Naukowe SGGW w Warszawie. Polityki Europejskie, Finanse i Marketing, 58(9), 318–327.

Mokrzycka, K. (2022, 11 kwietnia). Liczba uchodźców z Ukrainy przekroczyła właśnie 4,5 mln. Pobrane 4 maja 2022 z https://300gospodarka.pl/news/liczba-uchodzcow-z-ukrainy

Norström, R. (2019). The Coverage of the Russian-Ukrainian Conflict by the Polish Media (2014–2015). Berlin: Peter Lang.

Ołdak, M. (2022). Społeczeństwo obywatelskie w Polsce wobec kryzysu uchodźczego w pierwszym miesiącu wojny. Wybrane przykłady. W G. Firlit-Fesnak, E. Jaroszewska, Ł. Łotocki, J. Łukaszewska-Bezulska, M. Ołdak, P. Zawadzki,… T. Żukowski, Inwazja Rosji na Ukrainę. Społeczeństwo i polityka wobec kryzysu uchodźczego w pierwszym miesiącu wojny (s. 23–36). Warszawa: Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego.

Panofsky, E. (2021, 9 sierpnia). Ikonografia i ikonologia. Pobrane 4 maja 2022 z https://teologiapolityczna.pl/erwin-panofsky-ikonografia-i-ikonologia

Pasamonik, B. (2017). „Malowanie strasznego diabła” – metamorfoza obrazu uchodźcy w Polsce. W B. Pasamoni & U. Markowska-Manista (Red.), Kryzys migracyjny. Perspektywa społeczno-kulturowa, t. 1 (s. 15–45). Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.

Pavlyuk, L. (2019). Memes as markers of fakes and propaganda topics in media representations of the Russian-Ukrainian conflict. SJS-archive, 3(910), 87–94. DOI: 10.23939/sjs2019.01.087

Polacy wobec rosyjskiej inwazji na Ukrainę. (2022). Komunikat z Badań CBOS, 38, 1–12.

Pomoc Kościoła katolickiego w Polsce na rzecz Ukrainy (3. dzień wojny). (2022, 26 lutego). Pobrane 4 maja 2022 z migracja.episkopat.pl/caritas-polska-rodzina-rodzinie-rekordowa-pomoc-dla-syrii-w-jeden-wieczor-2-2-2-2-3

Pomoc uchodźcom z Ukrainy przez katolickie parafie i zakony w Polsce. Raport za okres od 24 lutego do 31 marca 2022 r. (2022). Warszawa: Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego. Pobrane 4 maja 2022 z https://episkopat.pl/wp-content/uploads/2022/04/ISKK_Ukraina_2022.pdf

„Pro memoria” dotyczące posług religijnych chrześcijanom niemającym pełnej wspólnoty z Kościołem katolickim. (2022, 14 marca). Pobrane 5 maja 2022 z https://ksieza.archwwa.pl/aktualnosci/pro-memoria-dotyczace-poslug-religijnych-chrzescijanom-niemajacym-pelnej-wspolnoty-z-kosciolem-katolickim

Rose, G. (2010). Interpretacja materiałów wizualnych. Krytyczna metodologia badań nad wizualnością. Tłum. E. Kakiet. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Rotfeld, A.D. (2018). Relacje Polska – Rosja – Ukraina a zmieniający się ład międzynarodowy. Sprawy Międzynarodowe, 1, 17–30. DOI: 10.35757/SM.2018.71.1.02

Ryłko-Kurpiewska, A. (2007). Kontrowersje wokół tradycji badań nad komunikatem reklamowym. Studia Medioznawcze, 4, 51–73.

Stępniak, K. (2017). Fenomen reklamy religijnej. Warszawa–Pułtusk: Akademia Humanistyczna im. A. Gieysztora, Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR.

Stępniak, K. (2018). Motywy religijne w komercyjnym przekazie reklamowym a sacrum w reklamie religijnej. Studia Medioznawcze, 2, 85–98. DOI: 10.33077/uw.24511617.ms.2018.0.264

Stępniak, K. (2020). Advertising in communication of the Catholic Church. Poland’s case, Central European Journal of Communication, 3, 409–425. Pobrane 11 czerwca 2022 z https://journals.ptks.pl/cejc/article/view/211/144

Uehlinger, Ch. (2015). Approaches to Visual Culture and Religion Disciplinary Trajectories, Interdisciplinary Connections, and Some Suggestions for Further. Method and Theory in the Study of Religion, 27(4/5), 384–422. DOI: 10.1163/15700682-12341362

Wegner-Jezierska, M. (1999). Rola wartości w kulturowej adaptacji reklamy. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, 61(2), 279–295. Pobrane 11 maja 2022 z https://repozytorium.amu.edu.pl/bitstream/10593/6926/1/20_Magdalena_Wegner_Jezierska_Rola%20warto_ci%20kulturowej%20adaptacji%20reklamy_279-295.pdf

Wharton, R., & Las Casas, L. de (2016, November). What a difference a faith makes. Insights on faith-based charities. Retrieved on May 8, 2022, from https://www.thinknpc.org/wp-content/uploads/2018/07/What-a-difference-a-faith-makes_NPC.pdf

Wiggins, B.E. (2016). Crimea River: Directionality in Memes from the Russia-Ukraine Conflict. International Journal of Communication, 10, 451–485. Retrieved on June 16, 2022, from https://ijoc.org/index.php/ijoc/article/view/4103/1548

Willis, A. (n.d.). How charities use graphic design to connect with the public. Retrieved on June 16, 2022, from https://sofii.org/images/5.5b.-Empathy-based-design.-Adam-Willis-Dissertation.pdf

Wiśniewska, A.M., & Liczmańska, K. (2011). Wykorzystanie postaci jako instrumentu perswazji w reklamie. Roczniki Ekonomiczne Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej w Bydgoszczy, 4, 133–149.

Załęcki, J. (2017). Postawy Polaków wobec Rosjan i Ukraińców w kontekście współczesnych konfliktów politycznych. Roczniki Nauk Społecznych, 9(2), 155–175. DOI: 10.18290/rns.2017.45.2-10

Zaufanie społeczne. (2020). Komunikat z Badań CBOS, 43, 1–14.

Zhang, X., & Hellmueller, L. (2017). Visual framing of the European refugee crisis in Der Spiegel and CNN International: Global journalism in news photographs. International Communication Gazette, 79(3), 1–28. DOI: 10.1177/1748048516688134

Żołędowski, C. (2022). Nowi uchodźcy w Europie. Przemieszczenia zewnętrzne z Ukrainy między 24.02. i 24.03.2022 r. W G. Firlit-Fesnak, E. Jaroszewska, Ł. Łotocki, J. Łukaszewska-Bezulska, M. Ołdak, P. Zawadzki,… T. Żukowski, Inwazja Rosji na Ukrainę. Społeczeństwo i polityka wobec kryzysu uchodźczego w pierwszym miesiącu wojny (s. 4–9). Warszawa: Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego.

Opublikowane
2022-06-30
Jak cytować
Stępniak, K. (2022). Reklama religijna w działaniach Kościoła katolickiego w Polsce na rzecz uchodźców ukraińskich. Studia Medioznawcze, 23(2), 1181-1201. https://doi.org/10.33077/uw.24511617.sm.2022.2.702
Dział
Artykuły