Technologie informacyjno-komunikacyjne a dyskurs pamięci w Muzeum Auschwitz-Birkenau
DOI:
https://doi.org/10.33077/uw.24511617.sm.2025.4.836Słowa kluczowe:
dyskurs pamięci, figuracje społeczne, hermeneutyka współobecności, technologie informacyjno-komunikacyjne, zmediatyzowana przestrzeń społecznaAbstrakt
Cel/teza: artykuł porusza zagadnienie kulturowych wymiarów stosowanych w Miejscu Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu technologii informacyjno-komunikacyjnych. Przyjęta perspektywa etnografii infrastruktury jest punktem wyjścia dla sondażowego zakreślenia pola badawczego wpływu technologii informacyjno-komunikacyjnych na dyskurs pamięci Muzeum. Sformułowano pytanie badawcze: czy i w jaki sposób technologie informacyjno-komunikacyjne stosowane w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau mają wpływ na komunikowanie dominującego dyskursu pamięci o Zagładzie? Koncepcja/metody badań: punktem wyjścia było zastosowanie modelu figuracji społecznych Norberta Eliasa, zaadaptowanego przez Nicka Couldry-ego i Andreasa Heppa do badań nad fenomenami społecznymi w warunkach głębokiej mediatyzacji. W badaniu zastosowano także metodę obserwacji uczestniczącej, metodę przejścia aplikacji oraz technikę wywiadu swobodnego. Wyniki i wnioski: badania sondażowe wykazały korelację pomiędzy stosowanymi technologiami informacyjno-komunikacyjnymi a dyskursem pamięci Muzeum Auschwitz-Birkenau. W przypadku technologii zarządzania i kontroli dostępu, technologii audiofonicznych oraz aplikacji sieciowej doszło do zakłócenia wytwarzania niezbędnej dla doświadczenia miejsca przestrzeni społecznej, a w przypadku komunikacji na platformie X do swoistego „odmiejscowienia” dyskursu pamięci. Oryginalność/wartość poznawcza: artykuł stanowi oryginalne opracowanie zagadnienia społeczno-kulturowych wymiarów stosowanych w Muzeum Auschwitz-Birkenau technologii informacyjno-komunikacyjnych, dokonana de-adiaforyzacja technologii może stanowić wskazówkę dla projektowania rozwiązań muzealnych.
Bibliografia
Alexander, J. C. (2010), Znaczenia społeczne. Studia z socjologii kulturowej. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.
Bauman, Z. (2012). Nowoczesność i Zagłada. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Buber, M. (1992). Ja i Ty. Wybór pism filozoficznych. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX.
Bukowski, M. (2018). Obserwacja uczestnicząca. W A. Szymańska, M. Lisowska-Magdziarz, A. Hess (Red.). Metody badań medioznawczych i ich zastosowanie (s. 167–192). Kraków: Instytut Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej.
de Certeau, M. (1984) The Practice of Everyday Life. Berkeley: University of California Press.
Couldry, N. (2003). Media Rituals. A Critical Approach. London: Routledge.
Couldry N. & Hepp, A. (2017). The Mediated Construction of Reality. Cambridge: Polity Press.
Czyżewski, M. (2010). W stronę teorii dyskursu publicznego. W M Czyżewski, S. Kowalski, A. Piotrowski (Red.), Rytualny chaos. Studium dyskursu publicznego. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
Duguay, S. & Gold-Apel, H. (2023). Stumbling Blocks and Alternative Paths: Reconsidering the Walkthrough Method for Analyzing Apps. Social Media + Society, 9(1), 1–10. doi:10.1177/20563051231158822 DOI: https://doi.org/10.1177/20563051231158822
Goffman, E. (2006). Rytuał interakcyjny. Warszawa: PWN.
Elias, N. (2008). Społeczeństwo jednostek. Warszawa: PWN.
Janowska, A.A., & Malik, R. (2020). Digitization in museums: Between a fashionable trend and market awareness. Studia z Polityki Publicznej, 3(27), 31–45. doi: 10.33119/KSzPP/2020.3.2 DOI: https://doi.org/10.33119/KSzPP/2020.3.2
Korzeniewski, B. (2007). Medializacja i mediatyzacja pamięci – nośniki pamięci i ich rola w kształtowaniu pamięci przeszłości. Kultura Współczesna : teoria, interpretacje, krytyka, 3(53) 5–23.
Krakowska, J. (2017). Cmentarz. W J. Kowalska-Leder, P. Dobrosielski, I. Kurz, & M. Szpakowska (Red.), Ślady Holokaustu w imaginarium kultury polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Leociak, J. (2024). Podziemny Muranów. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.
Lupinacci, L. (2021). ‘Absentmindedly scrolling through nothing’: liveness and compulsory continuous connectedness in social media. Media, Culture & Society, 43(2), 273–290. doi:10.1177/0163443720939454 DOI: https://doi.org/10.1177/0163443720939454
Light, B. Burgess, J., & Duguay, S. (2018). The walkthrough method: An approach to the study of apps. New Media & Society, 20(3), s. 881–900 doi:10.1177/1461444816675438 DOI: https://doi.org/10.1177/1461444816675438
McLuhan, M. (2004). Zrozumieć media: przedłużenia człowieka. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne.
Miński, R. (2017). Wywiad pogłębiony jako technika badawcza. Możliwości wykorzystania IDI w badaniach ewaluacyjnych. Przegląd Socjologii Jakościowej, 13(3), 30–51. doi:10.18778/1733-8069.13.3.02 DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.13.3.02
Mondzelewski, M. (2015). Po co nam digitalizacja? Katalogi internetowe i wirtualne muzea. Nowe metodologie. Muzealnictwo, 56, 253–262. doi:10.5604/04641086.1175984 DOI: https://doi.org/10.5604/04641086.1175984
Pajączkowska, A. (2017). Brama. W J. Kowalska-Leder, P. Dobrosielski, I. Kurz, M. Szpakowska (Red.), Ślady Holokaustu w imaginarium kultury polskiej, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Ryłko-Kurpiewska, A., Łosiewicz, M. (2019). Wybrane aspekty kształtowania wizerunku samorządowych instytucji kultury w Gdańsku. Zarządzanie w Kulturze, 20(2), 241-256. doi:10.4467/20843976ZK.19.015.10532 DOI: https://doi.org/10.4467/20843976ZK.19.015.10532
Scannell, P. (2000). For-anyone-as-someone structures. Media, Culture & Society, 22(1), 5–24. doi:10.1177/016344300022001001 DOI: https://doi.org/10.1177/016344300022001001
Schulz, W. (2004). Reconstructing mediatization as an analytical concept. European Journal of Communication, 19(1), 87–101. doi:10.1177/0267323104040696 DOI: https://doi.org/10.1177/0267323104040696
Seaver, N. (2017). Algorithms as culture: Some tactics for the ethnography of algorithmic systems. Big Data & Society, 4(2), 1–12. doi:10.1177/2053951717738104 DOI: https://doi.org/10.1177/2053951717738104
Star, S. (1999). The Ethnography of Infrastructure. American Behavioral Scientist, 43(3), 377–391. doi:10.1177/00027649921955326 DOI: https://doi.org/10.1177/00027649921955326
Tokarska-Bakir, J. (2004). Rzeczy mgliste. Eseje i studia. Sejny: Pogranicze.
Wolny, W. (2017). Wielowymiarowa analiza mediów społecznościowych. Ekonomiczne Problemy Usług, 1(126/2), s. 305–313. doi:10.18276/epu.2017.126/2-31 DOI: https://doi.org/10.18276/epu.2017.126/2-31
Zachara, T. (2016). Technologia cyfrowa w muzeach narracyjnych na przykładzie Muzeum Powstania Warszawskiego i Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Zagadnienia Informacji Naukowej – Studia Informacyjne, 2(108), 94–118. doi:10.36702/zin.307 DOI: https://doi.org/10.36702/zin.307
Zhao, S. (2006). The Internet and the Transformation of the Reality of Everyday Life. Social Inquiry, 76(4), s. 458–474. doi:10.1111/j.1475-682X.2006.00166.x DOI: https://doi.org/10.1111/j.1475-682X.2006.00166.x
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Jacek Dziekan
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.
Publikacje na łamach „Studiów Medioznawczych” ukazują się na zasadach odpowiadających licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC 4.0).
