Autorskie narzędzie analizy metafory wizualnej w badaniach plakatu społecznego
DOI:
https://doi.org/10.33077/uw.24511617.sm.2025.4.872Słowa kluczowe:
analiza multimodalna, kwestionariusz badawczy, metafora wizualna, metonimia, plakat społecznyAbstrakt
Cel/teza Celem artykułu jest przedstawienie autorskiego kwestionariusza analizy metafory wizualnej w plakacie społecznym, jak również zademonstrowanie przykładowego badania z jego użyciem. Narzędzie zostało opracowane w oparciu o teorię metafory wizualnej i multimodalnej. W poniższym artykule zostanie przedstawiona szczegółowa analiza jednego, celowo dobranego przykładu plakatu z konkursu „Galeria Plakatu AMS” z 2024 roku. Tekst ma charakter metodologiczny: nie prezentuje wyników szerszego badania korpusu, lecz pokazuje, jak krok po kroku zapisywać decyzje interpretacyjne badacza. Koncepcja/metody badań Teoretyczną ramą badania jest kognitywna teoria metafory wizualnej oraz multimodalnej (m.in. Forceville; Pérez-Sobrino & Littlemore & Ford) polskie ujęcia semiotyczne plakatu (m.in. Bolek, Maćkiewicz) oraz prace dotyczące współwystępowania metafory i metonimii. Na tej podstawie uporządkowano procedurę analityczną w postaci kwestionariusza obejmującego identyfikację metafory, jej werbalizację, rozstrzygnięcie modalności (wizualna , wizualno-werbalna), występowanie metonimii w domenie źródłowej i docelowej, obecność konwencji wizualnych oraz ocenę w kategoriach metafora pozytywna/negatywna. Wyniki i wnioski Analiza modelowego plakatu opartego na metaforze typu hybrydowego (MP2) wskazała, że narzędzie umożliwia szczegółowy opis metafory wizualnej, spójne uchwycenie relacji między domenami i omówienie roli metonimii. Kwestionariusz może być stosowany do plakatu społecznego lub innych przedstawień wizualnych opartych na figurze metafory wizualnej, po odpowiednim dostosowaniu. Oryginalność/wartość poznawcza Artykuł jest propozycją przyczyniającą się do uzupełniania luki w polskich badaniach nad plakatem społecznym, oferując narzędzie operacyjne do analizy metafory wizualnej i multimodalnej, łączące typologię MP1–MP3 z opisem metonimii, modalności czy konwencji wizualnych.
Bibliografia
Barcelona, A. (2000). Metaphor and metonymy at the crossroads: A cognitive perspective. Berlin–New York: Mouton de Gruyter.
Barthes, R. (1970). Mit i znak. Warszawa: PIW.
Barthes, R. (1977). Image–Music–Text. London: Fontana.
Barthes, R. (2006). Retoryka obrazu. W M. Skwara & S. Wysłouch (Red.), Ut pictura poesis (s. 139–158). Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
Bergström, B. (2010). Komunikacja wizualna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Black M. (1954). Metaphor. Proceedings of the Aristotelian Society, 55(1), 273–294.
doi:10.1093/aristotelian/55.1.273 DOI: https://doi.org/10.1093/aristotelian/55.1.273
Bolek, E. (2023). Wizualno-słowna gra z odbiorcą: o perswazyjności plakatu słów kilka. Forum lingwistyczne, 11(2), 1–11. doi:10.31261/FL.2023.11.2.09 DOI: https://doi.org/10.31261/FL.2023.11.2.09
Czarnocka, M., & Mazurek, M. (2012). Metafory w nauce. Zagadnienia Naukoznawstwa. 1(191), 5–26.
Forceville, C. (1996). Pictorial metaphor in advertising. London–New York: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203272305
Forceville, C. (2006). Non-verbal and multimodal metaphor in a cognitivist framework: Agendas for research. W G. Kristiansen, M. Achard, R. Dirven, & F. Ruiz de Mendoza Ibáñez (Eds.), Cognitive linguistics: Current applications and future perspectives (pp. 379-402), Berlin–New York: Mouton de Gruyter. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110197761.5.379
Forceville, C. (2008). Metaphor in pictures and multimodal representations. W R. W. Gibbs Jr (Ed.), The Cambridge handbook of metaphor and thought (pp. 462–482).. Cambridge: Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511816802.028
Forceville, C., & Urios-Aparisi, E. (Ed.). (2009). Multimodal metaphor. Berlin–New York: Mouton de Gruyter. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110215366
Kowalski, G. (2022a). Modele analizy i identyfikacji metafor wizualnych. Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, 78(78), 151–167. doi:10.5604/01.3001.0016.2016 DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0016.2016
Kowalski, G. (2022b). Kognitywne modele metafory wizualnej: teoria, metodologia, analizy. LingVaria, 17(1(33), 53–66. doi:10.12797/LV.17.2022.33.05 DOI: https://doi.org/10.12797/LV.17.2022.33.05
Kress, G., & van Leeuwen, T. (2006). Reading images: The grammar of visual design (2nd ed.). London–New York: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203619728
Kövecses, Z. (2011). Język, umysł, kultura. Praktyczne wprowadzenie. Kraków: Universitas.
Lakoff, G. (1987). Women, fire, and dangerous things: What categories reveal about the mind. Chicago–London: University of Chicago Press. DOI: https://doi.org/10.7208/chicago/9780226471013.001.0001
Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors we live by. Chicago–London: University of Chicago Press.
Libura, A. (2012). Teoria metafory pojęciowej wobec badań nad komunikacją multimodalną. W M. Cichmińska & I. Matusiak-Kempa (Red.), Nowe zjawiska w języku, tekście i komunikacji IV. Metafory i amalgamaty pojęciowe (s.143–151).. Olsztyn: Wydawnictwo UWM.
Lisowska-Magdziarz, M. (2006). Dyskurs – semiotyka – wspólnota interpretacyjna. W stronę modelu zintegrowanego instrumentarium do badań nad zawartością mediów (zaproszenie do dyskusji). Global Media Journal – Polish Edition, (1), (s. 135-146).
Lisowska-Magdziarz, M. (2019). Znaki na uwięzi. Od semiologii do semiotyki mediów. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. DOI: https://doi.org/10.12797/9788381381178
Littlemore, J. (2015). Metonymy: Hidden shortcuts in language, thought and communication. Cambridge: Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9781107338814
Littlemore, J., Pérez-Sobrino, P., & Ford, S. (2021). Unpacking creativity: The power of figurative communication in advertising. Cambridge: Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/9781108562409
Llop, R. (2021). System graficzny w projektowaniu okładek książek. W poszukiwaniu języka parametrów. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Lupton, E. (2015). How posters work. New York: Cooper Hewitt.
Łotman, J. (2008). Uniwersum umysłu. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
Maćkiewicz, J. (2016a). Jak można badać przekazy multimodalne. Język Polski, 96(2), 18–27. doi:10.31286/JP.96.2.3 DOI: https://doi.org/10.31286/JP.96.2.3
Maćkiewicz, J. (2016b). Miejsce i funkcje metafory w prasie: od metafory werbalnej do multimodalnej. W P. Gorszczyńska & W. Karwacka (Red.), Pod pretekstem słów. Księga jubileuszowa dla Profesora Wojciecha Kubińskiego (s. 105–120). Gdańsk: Wydawnictwo UG.
Maćkiewicz, J. (2017a). Badanie mediów multimodalnych – multimodalne badanie mediów. Studia Medioznawcze, 2(69), 33–42. doi:10.33077/uw.24511617.ms.2017.69.388 DOI: https://doi.org/10.33077/uw.24511617.ms.2017.69.388
Maćkiewicz, J. (2017b). Multimodalność a perswazja (na przykładzie tygodników opinii). W M. Cieszkowski, A. Kapuścińska & J. Szczepaniak (Red.), Język – obraz – dyskurs (s. 17–26). Bydgoszcz: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe.
Maćkiewicz, J. (2019). Metonimia w przekazach ikonicznych. W J. Winiarska, A. Załazińska (red.), Widzieć – rozumieć – komunikować (s. 45–56). Kraków: Universitas. DOI: https://doi.org/10.12797/9788376388984.03
Maćkiewicz, J. (2020). Metonimia jako narzędzie perswazji (na przykładzie tekstów prasowych). Zeszyty Prasoznawcze, 63(3), 33–46. doi:10.4467/22996362PZ.20.020.12091 DOI: https://doi.org/10.4467/22996362PZ.20.020.12091
Maison, D., & Wasilewski, P. (2008). Propaganda dobrych serc, czyli pierwszy tom o reklamie społecznej. Kraków: Wydawnictwo UJ.
Mirzoeff, N. (1998). What is visual culture? W N. Mirzoeff (Ed.), The visual culture reader (pp. 3–13). London–New York: Routledge.
Mirzoeff, N. (1999). An introduction to visual culture. London–New York: Routledge.
Morris, C. W. (1938). Foundations of the theory of signs. W International Encyclopedia of Unified Science (Vol. 1, No. 2 pp. 1–59). Chicago: University of Chicago Press.
Paivio, A. (1986). Mental representations: A dual coding approach. Oxford–New York: Oxford University Press.
Pater-Ejgierd, N. (2010). Kultura wizualna a edukacja. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Pérez-Sobrino, P. (2016). Shockvertising: Patterns of conceptual interaction constraining advertising creativity. Círculo de Lingüística Aplicada a la Comunicación, 65, 257–290. doi :10.5209/rev_CLAC.2016.v65.51988 DOI: https://doi.org/10.5209/rev_CLAC.2016.v65.51988
Pérez-Sobrino, P. (2017). Multimodal metaphor and metonymy in advertising. Amsterdam–Philadelphia: John Benjamins. DOI: https://doi.org/10.1075/ftl.2
Pérez-Sobrino, P., & Bolognesi, M. (2019). How abstract concepts emerge from metaphorical images: The metonymic way. Language & Communication, 69, 26–41. doi:10.1016/j.langcom.2019.05.003 DOI: https://doi.org/10.1016/j.langcom.2019.05.003
Pietrzak-Porwisz, G. (2006). Metonimia w ujęciu kognitywnym. Prace Językoznawcze, 8, 29–39.
Pietrzak-Porwisz, G. (2007). Metonimia i metafora w strukturze semantycznej szwedzkich somatyzmów. Kraków: Universitas.
Rose, G. (2010). Interpretacja materiałów wizualnych. Warszawa: WAiP.
Seto, K. (1999). Distinguishing metonymy from synecdoche. W K.-U. Panther & G. Radden (Eds.), Metonymy in language and thought (pp. 91–120). Amsterdam–Philadelphia: John Benjamins. DOI: https://doi.org/10.1075/hcp.4.06set
Sperber, D., & Wilson, D. (2011). Relewancja. Komunikacja i poznanie. Kraków: Universitas.
Winiarska, J., & Załazińska, A. (2019). Ucieleśnienie języka – rola zmysłów i percepcji w komunikacji multimodalnej. W J. Winiarska, A. Załazińska (Red.), Widzieć – rozumieć – komunikować (s. 7–28). Kraków: Universitas. DOI: https://doi.org/10.12797/9788376388984.01
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Aleksandra Żukowska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.
Publikacje na łamach „Studiów Medioznawczych” ukazują się na zasadach odpowiadających licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC 4.0).
