Telewizja w „nowym ładzie informacyjnym” wypracowanym przy „okrągłym stole”

Abstrakt

Cel: Celem artykułu jest rekonstrukcja procesu tworzenia projektu przyszłego systemu medialnego w Polsce podczas obrad „okrągłego stołu” w 1989 roku oraz dowiedzenie, że jedną z kluczowych kwestii spornych w tym procesie stanowiła telewizja – jej model i rola w „nowym ładzie informacyjnym”. Pytania badawcze dotyczą powodów różnic w postrzeganiu przyszłej roli telewizji przez przedstawicieli ówczesnych władz i opozycji oraz sposobu rozwiązania tego problemu. Metody badawcze: Badanie przeprowadzone zostało z perspektywy historyczno-systemowej wykorzystywanej w badaniach systemów medialnych w procesie zmian. Do badań wykorzystano metodę analizy funkcjonalnej w celu zbadania funkcji telewizji jako elementu systemu medialnego oraz krytykę źródeł, której poddano stenogramy obrad „podzespołu medialnego” pracującego jako jeden z zespołów ekspertów „okrągłego stołu” oraz dokument stanowiący podsumowanie jego prac. Wyniki i wnioski: Wypracowany przy „okrągłym stole” plan budowy demokratycznego systemu medialnego nazywany przez jego twórców „nowym ładem informacyjnym” okazał się kompromisem zawartym między stroną rządową i opozycyjną polegającym na wprowadzeniu demokratycznych i wolnorynkowych zasad na rynku prasy w zamian za pozostawienie radiofonii i telewizji w dotychczasowym monopolistycznym modelu formalno-prawnym, wprowadzając do niego jedynie zmiany dotyczące poszerzenia plura- lizmu poglądów w ofercie programowej Polskiego Radia i Telewizji Polskiej. Wartość poznawcza: Artykuł oparty został na unikalnym źródle historycznym – stenogramach posiedzeń podzespołu do spraw środków masowego przekazu oraz sprawozdaniu z tych prac, stanowiącym część Porozumień Okrągłego Stołu, które stało się podstawą budowania współczesnego polskiego systemu medialnego. Analiza procesu dochodzenia do końcowych ustaleń dowiodła, że dla sprawujących władzę kluczową i niepodlegającą negocjacjom kwestią było pozostawienie telewizji pod pełną kontrolą rządu. Wynikało to z przekonania, że telewizja jest narzędziem koniecznym do sprawowania władzy i przekonanie to zaważyło na dalszych losach Telewizji Polskiej, gdyż okazało się bardziej lub mniej otwarcie podzielane przez kolejne lata przez różnych aktorów polskiej sceny politycznej.