Transparentność własności mediów w Europie
Metodologia międzynarodowego projektu badawczego the Euromedia Ownership Monitor (EurOMo)
DOI:
https://doi.org/10.33077/uw.24511617.sm.2026.1.899Słowa kluczowe:
Euromedia Ownership Monitor, EurOMo, Europejski Akt o Wolności Mediów, Pluralizm mediów, Transparentność własności mediów, Wskaźniki ryzykaAbstrakt
Projekty EurOMo12 i EurOMo 2025 były współfinansowane ze środków Unii Europejskiej. Wyrażone poglądy i opinie są jedynie opiniami autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy i opinie Unii Europejskiej lub Komisji Europejskiej. Unia Europejska ani Komisja Europejska nie ponoszą za nie odpowiedzialności.
Cel/teza: Celem artykułu jest przedstawienie oraz krytyczna analiza założeń metodologicznych projektu The Euromedia Ownership Monitor (EurOMo), służącego identyfikacji poziomu transparentności własności mediów w państwach Unii Europejskiej oraz ocenie ryzyk dla tej przejrzystości wynikających ze struktur właścicielskich, relacji polityczno-ekonomicznych i transformacji cyfrowej systemów medialnych. Koncepcja/metody badań: Zaprezentowane w artykule badania opierają się na porównawczej analizie jakościowo-ilościowej wykorzystującej autorski indeks ryzyka (Risk Index), który umożliwia operacjonalizację poziomu transparentności w pięciu wymiarach: struktury własności, kontroli ekonomicznej, zarządzania, relacji oraz polityki publicznej. Dane pozyskano z publicznie dostępnych rejestrów i baz administracyjnych, a następnie poddano je standaryzacji i agregacji w celu rekonstrukcji łańcuchów własności oraz identyfikacji beneficjentów rzeczywistych. W najnowszej edycji poszerzono próbę badawczą o podmioty funkcjonujące na platformach cyfrowych oraz wprowadzono ocenę ryzyka na poziomie pojedynczych instytucji medialnych. Wyniki i wnioski: Artykuł, prezentując wnioski z zastosowania metodologii EurOMo na przykładzie Polski, wskazuje na zróżnicowany poziom transparentności własności mediów, z najwyższym ryzykiem w obszarze relacji między mediami, biznesem i polityką. Analiza wykazała także, że formalna dostępność danych nie przekłada się automatycznie na ich użyteczność analityczną, co wynika m.in. ze złożoności struktur własnościowych, fragmentaryczności źródeł oraz zjawiska „strukturalnej niejawności”. Istotnym czynnikiem ograniczającym transparentność pozostają także uwarunkowania kulturowe i instytucjonalne, w tym dziedzictwo „kultury tajemnicy” w krajach Europy Środkowo -Wschodniej. Oryginalność/wartość poznawcza: Artykuł wnosi wkład w rozwój metod monitorowania systemów medialnych poprzez prezentację ujednoliconego, skalowalnego narzędzia analitycznego, wpisującego się w założenia Europejskiego Aktu o Wolności Mediów. EurOMo umożliwia nie tylko diagnozę poziomu transparentności, lecz także identyfikację strukturalnych ryzyk dla pluralizmu mediów w warunkach hybrydowych ekosystemów informacyjnych oraz rosnącej roli platform cyfrowych.
Bibliografia
Źródła
Aleksevych, M., & Tomaz, T. (2025). Network analysis for media ownership: A methodological proposal. Media and Communication, 13, Article 10141. https://doi.org/10.17645/mac.10141. DOI: https://doi.org/10.17645/mac.10141
Becker, L. B., Tudor, V., & Nusser N. (2007). An Evaluation of Press Freedom Indicators, International Communication Gazette, 69:5; DOI: 10.1177/1748048507072774 DOI: https://doi.org/10.1177/1748048507072774
d’Haenens, Sousa, H, & Trappel, J. (eds.) (2018). Comparative Media Policy, Regulation and Governance in Europe. Unpacking the Policy Cycle. Intellect Books. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctv36xw2pp
Dragomir, M. (2025). Media Capture Monitoring Report: 2025 Overview. Measuring EMFA Compliance [Research Project Report]. Accessed at https://journalismresearch.org/media-capture-monitoring-report/
Euromedia Ownership Monitor. (2023). Methodology 2022–2023. Pobrane z https://media-ownership.eu/2023-edition/methodology/. Dostęp: 30 grudnia 2025.
Euromedia Ownership Monitor. (2025). Methodology 2025. Pobrane z https://media-ownership.eu/2025-edition/methodology/. Dostęp: 30 grudnia 2025.
European Commission. (n.d.). Europejski akt o wolności mediów. Retrieved December 16, 2025, from https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/new-push-european-democracy/protecting-democracy/european-media-freedom-act_pl
Fengler, S. (2012). From media self-regulation to 'crowd-criticism': Media accountability in the digital age, Central European Journal of Communication, Volume 5, Number 2 (9).
Fengler, S., Eberwein, T., Karmasin, M. (eds.) (2022). The Global Handbook of Media Accountability. Routledge International Handbooks. DOI: https://doi.org/10.4324/9780429326943
Głowacki, M., Jaskiernia, A., Gajlewicz-Korab, K., Łoszewska-Ołowska, M., & Sidyk-Furman, D. (2023). Poland. EurOMo Country Report 2023, accessed at https://media-ownership.eu/2023-edition/findings/countries/poland/
Głowacki, M. (2025). Media Capture Monitoring Report. The International Press Institute and Media and Journalism Research Centre [Research Project Report]. Accessed at https://ipi.media/publications/poland-media-capture-monitoring-report/
Hellman, H., Grönlund, M., Lehtisaari, K., & Ranti, T. (2025). Industry or relevant market? EMFA and two different perspectives on newspaper concentration. Communication & Society, 38(1), 506–524. https://doi.org/10.15581/003.38.1.036 DOI: https://doi.org/10.15581/003.38.1.036
Jakubowicz, K. (2004). Ideas in our Heads. Introduction of PSB as Part of Media System Change in Central and Eastern Europe. European Journal of Communication, 13 (1): 53–74. DOI: https://doi.org/10.1177/0267323104040694
Jaskiernia, A., & Pokorna-Ignatowicz, K. (2017). Public Service Media vs. Sovereign National Media. In: M. Głowacki and A. Jaskiernia (eds.), Public Service Media Renewal. Adaptation to Digital Network Challenges. Frankfurt am Main: Peter Lang GmbH.
Jaskiernia, A. (2018). Monitoring wolności mediów w Europie. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Aspra.
Jedrzejewski, S. (2024). Media publiczne w erze post-telewizyjnej. Poltext.
Johnson, C., Bruun, H., Głowacki, M., Iordache, C., Munster Lassen, J., Martin, D., Nucci, A., Raats, T., Scaglioni, M., & Świtkowski, F. (2025). Public Service Media in the Age of Platforms. Challenges and Recommendations for the Future: dostęp: https://psm-ap.com/final-report-challenges-and-recommendations-for-the-future/
Klimkiewicz, B. (2025). Monitoring Media Pluralism in the European Union: Results of the MPM2025. Country Report: Poland [Research project report]. Centre for Media Pluralism and Media Freedom (CMPF), European University Institute. Accessed at https://hdl.handle.net/1814/92903
Kowalski, T. (2021). Wydatki reklamowe spółek skarbu państwa (2015-2020) oraz ministerstw i urzędów centralnych (2020): dostęp: https://www.researchgate.net/publication/349410297_Wydatki_reklamowe_spolek_skarbu_panstwa_2015-2020_oraz_ministerstw_i_urzedow_centralnych_2020
Michalis M. (2007). Governing European Communications: From Unification to Coordination. Critical Media Studies. Lanham: Lexington Books. DOI: https://doi.org/10.5771/9780739155714
Parrilla Guix, R., Pérez-Altable, L., Rodríguez-Martínez, R., & Mauri-Ríos, M. (2025). Media ownership and transparency in Spain: An analysis of ownership patterns and regulatory challenges. Communication & Society, 38(1), 464–484. https://doi.org/10.15581/003.38.1.034 DOI: https://doi.org/10.15581/003.38.1.034
Reporters Without Borders (2025). RSF World Press Freedom Index 2025: economic fragility a leading threat to press freedom, dostęp: https://rsf.org/en/rsf-world-press-freedom-index-2025-economic-fragility-leading-threat-press-freedom
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1083 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie ustanowienia wspólnych ram dla usług medialnych na rynku wewnętrznym i zmiany dyrektywy 2010/13/UE (europejski akt o wolności mediów) (EMFA) (Dz.U. L, 2024/1083, 17.4.2024).
Tomaz, T. (2024). Media ownership and control in Europe: A multidimensional approach. European Journal of Communication, 39(5), 498–511. https://doi.org/10.1177/02673231241270994 DOI: https://doi.org/10.1177/02673231241270994
Trappel, J., & Tomaz, T. (2021). Democratic performance of news media: Dimensions and indicators for comparative studies. In J. Trappel & T. Tomaz (Eds.), The media for democracy monitor 2021: How leading news media survive digital transformation (pp. 11–58). Gothenburg: Nordicom. https://doi.org/10.48335/9789188855404-1
Van Den Bulck, H., Puppis, M., Donders, K., & Van Audenhove, L. (eds.) (2019). The Palgrave Handbook of Methods for Media Policy Research. Palgrave Macmillan. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-030-16065-4
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Michał Głowacki
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.
Publikacje na łamach „Studiów Medioznawczych” ukazują się na zasadach odpowiadających licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC 4.0).
